Słownik pojęć

Najważniejsze pojęcia związane z prawem do informacji publicznej, wyjaśnione prostym językiem.

A

Anonimizacja

Zasłonięcie lub usunięcie z dokumentu danych podlegających ochronie (np. danych osobowych osób prywatnych) przy jednoczesnym udostępnieniu pozostałej treści. To właściwa reakcja zamiast odmowy udostępnienia całości dokumentu.

B

Bezczynność

Sytuacja, w której podmiot zobowiązany po upływie ustawowego terminu nie udostępnia informacji, nie wydaje decyzji i nie powiadamia o nowym terminie. Bezczynnością bywa też odpowiedź pozorna – niepełna lub wymijająca. Przysługuje na nią skarga do sądu administracyjnego.

BIP

Biuletyn Informacji Publicznej – urzędowy serwis teleinformatyczny, w którym instytucje obowiązkowo publikują informacje o swojej działalności (art. 8 u.d.i.p.). To pierwsze źródło do sprawdzenia, zanim złoży się wniosek.

D

Decyzja administracyjna

Formalne rozstrzygnięcie organu w indywidualnej sprawie. W dostępie do informacji przybiera ją m.in. odmowa udostępnienia; musi być prawidłowo doręczona – papierowo z podpisem albo elektronicznie przez ePUAP. Sam skan przesłany e-mailem nie jest prawidłowym doręczeniem.

Dokument urzędowy

Treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana przez funkcjonariusza publicznego w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy (art. 6 ust. 2 u.d.i.p.). Podlega udostępnieniu jako informacja publiczna.

E

ePUAP

Elektroniczna Platforma Usług Administracji Publicznej – kanał komunikacji z urzędem. Pismo wysłane przez ePUAP i autoryzowane Profilem Zaufanym jest traktowane na równi z podpisem własnoręcznym, a nadawca otrzymuje urzędowe potwierdzenie przedłożenia (UPP).

F

Funkcja publiczna

Rola wiążąca się z wpływem na sprawy publiczne. Wobec osób ją pełniących ochrona prywatności jest słabsza w zakresie związanym z funkcją (art. 5 ust. 2 u.d.i.p.) – jawne są np. ich wynagrodzenia powiązane z pełnioną funkcją.

I

Informacja prosta

Informacja, którą instytucja już posiada i może udostępnić bez dodatkowego opracowywania. Jej udostępnienie nie wymaga uzasadnienia wniosku ani wykazywania interesu.

Informacja przetworzona

Informacja, której podmiot nie posiada w gotowej postaci i którą musiałby dopiero wytworzyć z posiadanych danych (np. zliczyć, zestawić, przeanalizować). Jej udostępnienie można uzależnić od wykazania, że jest szczególnie istotne dla interesu publicznego (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.).

Informacja publiczna

Każda informacja o sprawach publicznych – wszystko, co wytwarzają i posiadają władze oraz podmioty wykonujące zadania publiczne lub gospodarujące majątkiem publicznym. Pojęcie obejmuje sferę faktów, a jego podstawą jest art. 61 Konstytucji RP oraz art. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej. Jawność jest zasadą, a ograniczenia – wyjątkiem, który musi wynikać z ustawy.

Interes publiczny

Dobro wspólne, na które powołujemy się m.in. przy ocenie udostępnienia informacji przetworzonej. Uzasadnia działania służące ogółowi, a nie wyłącznie indywidualnej korzyści wnioskodawcy.

O

Odmowa udostępnienia

Negatywne załatwienie wniosku, które następuje w formie decyzji administracyjnej z uzasadnieniem i pouczeniem o odwołaniu (art. 16 u.d.i.p.). Dopuszczalna tylko z przyczyn wskazanych w ustawie, np. ochrony prywatności lub tajemnicy przedsiębiorcy.

Otwarte dane

Dane publiczne udostępniane w formatach umożliwiających ich ponowne wykorzystanie, zwykle bezpłatnie i bez zbędnych ograniczeń (m.in. na portalu dane.gov.pl).

P

Podmiot zobowiązany

Instytucja lub organizacja, która musi udostępniać informację publiczną, bo wykonuje zadania publiczne albo dysponuje majątkiem publicznym (art. 4 u.d.i.p.). Należą do nich nie tylko urzędy, lecz także szkoły, uczelnie, instytucje kultury, spółki komunalne, a nawet prywatni wykonawcy zadań zleconych przez gminę.

Ponowne wykorzystywanie informacji

Wykorzystanie informacji sektora publicznego do celów innych niż pierwotny – np. komercyjnych, badawczych czy tworzenia aplikacji – na zasadach określonych w odrębnej ustawie o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego.

Profil Zaufany

Bezpłatne narzędzie do potwierdzania tożsamości w kontaktach z administracją online. Autoryzacja Profilem Zaufanym zastępuje podpis odręczny przy pismach składanych elektronicznie.

R

Regionalna Izba Obrachunkowa (RIO)

Organ nadzoru i kontroli nad gospodarką finansową samorządów. Opiniuje m.in. projekty budżetów i sprawozdania z ich wykonania, a jej opinie są jawne i pomocne przy analizie finansów gminy.

Rejestr umów

Publiczny wykaz umów zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych. Centralny rejestr umów prowadzony jest od 2024 r. i pozwala odnaleźć część informacji o umowach bez składania wniosku.

S

Sąd administracyjny (WSA i NSA)

Sądy kontrolujące działania administracji. Skargi na bezczynność lub na decyzje w sprawach o informację publiczną rozpatruje wojewódzki sąd administracyjny (WSA), a od jego wyroku przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA).

Skarga na bezczynność

Środek kierowany do wojewódzkiego sądu administracyjnego, gdy instytucja nie reaguje na wniosek o informację. W sprawach o informację publiczną zwykle nie wymaga wcześniejszego ponaglenia; organ przekazuje akta w 15 dni, a sąd rozpoznaje sprawę w 30 dni (art. 21 u.d.i.p.).

T

Tajemnica przedsiębiorstwa

Chronione informacje o wartości gospodarczej, które przedsiębiorca prawidłowo zastrzegł i wykazał. Stanowi wyjątek od jawności (art. 5 u.d.i.p.) interpretowany zawężająco – nie obejmuje np. ceny w umowie z instytucją publiczną.

U

Urzędowe Poświadczenie Przedłożenia (UPP)

Automatyczne, cyfrowe potwierdzenie, że pismo wpłynęło do urzędu przez ePUAP, ze wskazaniem dokładnej daty i godziny. Stanowi mocny dowód doręczenia – szczególnie przydatny, gdy sprawa może trafić do sądu.

Ustawa o dostępie do informacji publicznej (u.d.i.p.)

Ustawa z dnia 6 września 2001 r. – podstawowy akt regulujący tryb dostępu do informacji publicznej: definicje, terminy, opłaty, odmowę i tryb skarg. Konkretyzuje prawo zapisane w art. 61 Konstytucji RP.

W

Wniosek o informację publiczną

Żądanie udostępnienia konkretnej informacji skierowane do podmiotu zobowiązanego. Jest odformalizowany: nie wymaga urzędowego wzoru ani podpisu, wystarczy e-mail. Powinien wskazywać, o jaką informację chodzi oraz sposób i formę udostępnienia odpowiedzi (art. 14 u.d.i.p.).

Wnioskodawca

Osoba lub podmiot składający wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Może nim być każdy – bez wykazywania interesu prawnego i bez podawania powodu (art. 2 ust. 1 u.d.i.p.).