Czy można złożyć anonimowy wniosek o informację publiczną?

Czy można zapytać urząd o sprawy publiczne, nie podając imienia i nazwiska? Wbrew pozorom nie ma na to jednej, prostej odpowiedzi – praktyka sądów bywa niejednolita, a sprawa ma fundamentalne znaczenie dla granic prawa do informacji.

Punkt wyjścia: nie trzeba wykazywać interesu

Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej od osoby pytającej nie można żądać wykazania interesu prawnego ani faktycznego. Skoro nie trzeba tłumaczyć, po co pytamy, to – jak argumentują zwolennicy anonimowości – tożsamość wnioskodawcy jest dla samego udostępnienia nieistotna. Sądy długo uznawały, że znajomość adresu e-mail, na który ma trafić odpowiedź, w zupełności wystarcza.

Argument konstytucyjny

Żądanie podania imienia i nazwiska to ingerencja w dane osobowe, a ta – zgodnie z art. 51 Konstytucji RP – wymaga podstawy ustawowej. Tymczasem ustawa o dostępie do informacji publicznej takiego wymogu nie zawiera. Zwraca się też uwagę na niespójność: korzystanie z BIP jest w pełni anonimowe, więc żądanie identyfikacji przy pytaniu o tę samą informację byłoby nielogiczne.

Kiedy tożsamość staje się potrzebna

Jest jeden wyraźny wyjątek: gdy urząd zamierza wydać decyzję (np. odmowną lub o umorzeniu postępowania), wchodzi w grę procedura administracyjna, a decyzję trzeba komuś doręczyć. Wtedy potrzebne są dane wnioskodawcy. To jednak sytuacja wyjątkowa, a nie powód, by wymagać identyfikacji przy każdym zwykłym pytaniu.

Stan sporu

Część sądów dopuszcza wnioski anonimowe, część je kwestionuje. Sprawa stała się przedmiotem postępowań przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, a o jednolitą, prokonstytucyjną wykładnię upomniał się m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich. Do czasu jednoznacznego rozstrzygnięcia warto pamiętać o praktycznej regule poniżej.

W praktyce

Jeśli zależy Ci na anonimowości, możesz złożyć wniosek z konta e-mail, które nie ujawnia tożsamości, i poprosić o odpowiedź na ten adres. Pamiętaj jednak, że gdyby sprawa miała zakończyć się decyzją (np. odmową), urząd i tak poprosi o dane do jej doręczenia – bez nich pozostawi sprawę bez rozpoznania.