Jawność wydatków partii politycznych

Partie polityczne to nie zwykłe stowarzyszenia – wpływają na sprawowanie władzy, a ich działalność jest w dużej mierze finansowana ze środków publicznych. Roczne subwencje z budżetu państwa dla ugrupowań parlamentarnych przekraczają 80 milionów złotych, co czyni sposób ich wydawania sprawą publiczną.

Podstawa jawności

Jawność finansowania partii wynika z art. 11 ust. 2 Konstytucji oraz z art. 23a ustawy o partiach politycznych. Co istotne, ustawa o dostępie do informacji publicznej w art. 4 ust. 2 wprost wymienia partie jako podmioty zobowiązane do udostępniania informacji o swojej działalności. Szczególną rolę partii podkreślał Trybunał Konstytucyjny w wyroku K 25/03.

Co podlega ujawnieniu

Naczelny Sąd Administracyjny wskazywał, że publiczne są zarówno wpływy do kasy partii (i ich źródła), jak i wydatki. Obywatele, którzy choćby pośrednio – płacąc podatki – finansują ugrupowania, mają prawo weryfikować, skąd pochodzą i na co idą te pieniądze. Partie składają też sprawozdania finansowe do Państwowej Komisji Wyborczej i prowadzą rejestry wpłat.

Jak to wygląda w praktyce

Mimo jasnych przepisów partie bywają niechętne. W jednej z głośnych spraw dziennikarz przez miesiące bezskutecznie pytał o faktury; dopiero skarga na bezczynność do sądu administracyjnego sprawiła, że dokumenty udostępniono. Wniosek jest prosty: jeśli partia milczy lub odpowiada wymijająco, drogą do informacji jest skarga na bezczynność.