Kiedy urząd może odmówić udostępnienia informacji publicznej

Jawność jest zasadą, a odmowa wyjątkiem – wynika to wprost z art. 61 ust. 3 Konstytucji, który dopuszcza ograniczenia tylko dla ochrony praw innych osób, podmiotów gospodarczych, porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Urząd, który odmawia, musi dokładnie wykazać podstawę.

Odmowa ma formę decyzji

Jeżeli żądana informacja jest informacją publiczną, ale podlega ograniczeniu, urząd nie może po prostu napisać maila z odmową – musi wydać decyzję administracyjną z podstawą prawną, uzasadnieniem i pouczeniem o środkach zaskarżenia (art. 16 u.d.i.p.). Milczenie albo zwykłe pismo zamiast decyzji to bezczynność, którą można zaskarżyć.

Najczęstsze przesłanki

• Informacja przetworzona – gdy wnioskodawca nie wykaże szczególnie istotnego interesu publicznego (choć tę przesłankę urząd i tak musi zbadać sam).
• Prywatność osoby fizycznej (art. 5 ust. 2) – chronione są dane ze sfery prywatnej, ale nie wolno odmówić całości; należy zanonimizować dane i udostępnić resztę. Osoby pełniące funkcje publiczne podlegają szerszej jawności w sprawach związanych z funkcją.
• Tajemnica przedsiębiorcy – tylko gdy łącznie spełniony jest warunek materialny (rzeczywista wartość gospodarcza) i formalny (realne działania, by ograniczyć dostęp). Samo przekazanie danych przez firmę nie czyni ich tajemnicą.
• Informacje niejawne i inne tajemnice ustawowe (art. 5 ust. 1) – np. tajemnica skarbowa, bankowa czy statystyczna.

Co zrobić po odmowie

Od decyzji odmownej przysługuje odwołanie do organu wyższego stopnia w terminie 14 dni (a gdy decyzję wydał organ bez instancji wyższej – wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy), a następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Sądy często uchylają decyzje, w których urząd zbyt szeroko interpretuje wyjątki – dlatego warto sprawdzić, czy odmowa została rzetelnie uzasadniona.